Bir Site

Kategori: Çocuk ve Ergen Psikiyatristi

  • Internet addiction is related to attention deficit but not hyperactivity in a sample of high school students.

    OBJECTIVE:

    To assess the effects of attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) symptom dimensions on Internet addiction (IA) after controlling for Internet usage features among high school students.

    METHODS:

    This study consisted of 640 students (331 females and 309 males) ranging from 14 to 19 years of age. The Internet Addiction Scale, the Conners-Wells’ Adolescent Self-Report Scale-Short Form, and a personal information form were completed by the participants. Statistical analyses were conducted for both sexes and the total sample.

    RESULTS:

    According to the logistic regression analysis, attention deficit and playing online games were significant predictors of IA in both sexes. Other predictors of IA included behavioral problems for females, total weekly Internet usage time, and lifelong total Internet use for males. Hyperactivity and other Internet usage features did not predict IA.

    CONCLUSION:

    These results suggest that attention deficit and playing online games are important determinants of IA in this age group.

  • Adhd symptoms, breast-feeding and obesity in children and adolescents.

    BACKGROUND:

    Attention-deficit-hyperactivity disorder (ADHD) has been found to be related to overweight/obesity in children and adolescents, but it is a heterogeneous disorder, and the relationships between the dimensions of ADHD and overweight/obesity are not clear. The aim of this study was to explore which dimensions of the disorder are specifically associated with overweight/obesity.

    METHODS:

    The study sample consisted of 300 treatment-naive children with ADHD and 75 healthy controls aged 7-17 years. The ADHD module of the Kiddie Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia-Present and Lifetime Version was used to diagnose ADHD. The severity of ADHD symptoms was assessed via Conners’ Parent Rating Scale (CPRS). The weight, height, and breast-feeding duration of the study samples and controls were recorded. Body mass index (BMI) was categorized according to the national age/sex-specific reference values.

    RESULTS:

    The rate of overweight/obese children was higher in the ADHD group. The association between ADHD symptoms and BMI percentile scores was evaluated using structural equation modeling. In that model, it was observed that the Cognitive Problems/Inattentive and Oppositional subscores of the CPRS had a positive predictive effect on the BMI percentile scores, but breast-feeding duration had a negative predictive effect on the BMI percentile scores.

    CONCLUSION:

    Inattention, oppositionality and breast-feeding duration were associated with overweight/obesity in children and adolescents with ADHD. Longitudinal studies are needed to more fully understand this relationship and the mechanisms underlying the association between ADHD and overweight/obesity.

  • The relationship between parental affective temperament traits and disruptive behavior disorders symptoms in children with adhd.

    OBJECTIVE:

    This study investigated the relationship between parental affective temperaments and the oppositional defiant disorder (ODD) and conduct disorder (CD) symptoms of children with ADHD.

    METHOD:

    The sample consisted of 542 treatment-naive children with ADHD and their biological parents. Children were assessed via both parent- and teacher-rated behavioral disorder scales. Parental affective temperament and ADHD symptoms were measured by self-report inventories. The relationships between psychiatric variables were evaluated using structural equation modeling.

    RESULTS:

    According to parent-rated behavioral disorder scales, paternal cyclothymic and maternal irritable temperaments were associated with ODD scores, and maternal depressive temperament was associated with CD scores. In terms of teacher-rated behavioral disorder scales, maternal anxious temperament was associated with ODD scores, and paternal cyclothymic and maternal depressive temperaments were associated with CD scores.

    CONCLUSION:

    These results suggest that certain parental affective temperaments are related to an increase in symptoms of disruptive behavioral disorders in children with ADHD.

  • Relationship between acne vulgaris and attention-deficit/hyperactivity disorder symptoms in a clinical sample of women.

    Acne vulgaris has recently been reported to be associated with elevated rates of attention deficit/hyperactivity disorder in epidemiological studies. This report examines childhood and current attention-deficit/hyperactivity disorder symptoms in a clinical sample of female adults. Ninety-one women with acne vulgaris and 53 controls were included in this study. The aforementioned symptoms were measured in participants. No significant differences were found between patients and controls in any of the measurements. Contrary to the findings of epidemiological studies, this study did not uncover a link between acne vulgaris and attention-deficit/hyperactivity disorder.

  • Exploratory study to evaluate plasma vasopressin and apelin-13 levels in children with attention-deficit hyperactivity disorder.

    AIM:

    Vasopressin exerts robust influences on social communication and behavior in humans. Apelin is a relatively novel neuropeptide that could counteract vasopressin’s actions and has been shown to be closely related with a broad range of physiological functions. Abnormalities in vasopressin and apelin have been detected in a variety of psychiatric disorders, but their relation to attention-deficit hyperactivity disorder (ADHD) is unknown. In the present study, we explored the plasma levels of vasopressin and apelin-13 in children with ADHD.

    METHODS:

    Thirty-four children with ADHD and 36 healthy controls were enrolled in this study. The severity of ADHD symptoms was assessed via Conners’ Parent Rating Scale and Conners’ Teacher Rating Scale. Plasma levels of vasopressin and apelin-13 were measured using commercial enzyme-linked immunosorbent assay kits.

    RESULTS:

    The mean plasma apelin-13 levels were significantly higher in male children with ADHD than in male control subjects; no significant difference was found between the groups for plasma apelin-13 levels in girls or in the entire subject cohort. Plasma vasopressin levels did not show any significant differences between groups. There were no significant correlations between plasma levels of these neuropeptides and scores for Conners’ Parent Rating Scale and Conners’ Teacher Rating Scale.

    CONCLUSION:

    Our results suggest a sex-specific association between plasma apelin-13 levels and ADHD. Apelin-13 may play a role in the etiopathogenesis of ADHD either with a direct impact on the apelin receptor or via its opposing effect on the vasopressinergic system.

  • Popüler çizgi film karakterleri ve çocuk ruh sağlığı

    Çocuk psikiyatrı olarak sosyal gözlem yapmak benim vazgeçilmezim. Özellikle çocukların dünyasında yeni moda olan akımları çok yakından takip ediyorum. Bu sayede onların dünyasına daha iyi ulaştığımı hissediyorum. Son 3 ay içerisinde peş peşe gerçekleşen başvurular dikkatimi çekti. Karton karakterleri gerçek zanneden, onlardan korkan, bir gölgenin içinden veya duvarın arasından yassı hale dönüşerek ortaya çıkacağını zannederek bu karakterleri korkulu gözlerle arayan/ ortaya çıkacağını öngören veya onların büyüsel güçlerini kendilerinde mevcut olduğunu düşünen, yaşları 8.5-11 yaş arasındaki çocuklardan bahsediyorum…

    Bu çocukların ortak özellikleri dış dünyaya dair gerçeklik duygularını koruyamıyor veya zorlukla koruyor olmaları. Zamanlarının çoğunu bu karakterlerden bahsederek geçiriyorlar veya onlardan etkilendiklerini gösteren bir davranış sergiliyorlar. Aileleri istedikleri kadar bu karakterlerin hayali olduğunu anlatmaya çalışsınlar, ancak tek karakter konusunda ikna olabiliyorlar. Bir süre sonra başka bir sürükleyici karton karakterle ilgili olarak benzer zihinsel süreçleri yaşamaya başlıyorlar.

    “Ben de ……….karakter gibi ölümsüzüm. Bu bıçağı kendime saplasam bana bir şey olmaz!” diyerek, mutfaktan ellerine geçirdikleri bir bıçağı karınlarına saplamaya çalışabiliyorlar.!!!!!!! Bir günün en az 6 saatini bu karakterleri düşünerek, geçiriyorlar. Takıntılı halde akıllarına gelen bu düşüncelere engel olamıyorlar. Bu karakterlerin kendilerine zarar vermesinden ürküyor ve ürperiyorlar. Bazıları, bunun saçma olduğunu bilse dahi bu düşünceleri an’lık olarak “gerçekmiş” gibi yaşayabiliyor. Bazıları, “saçma” olduğunu bilse dahi, bu düşünceleri aklından kovamıyor. Akşamları tek başlarına yatamıyorlar. Bir odadan diğer odaya tek başlarına geçemiyorlar. Bazıları bu karakterleri “gerçekmiş” gibi algılıyor. Kendilerini de bu üstün karakterler gibi “güçlü, yenilmez ve ölümsüz” olarak idrak edebiliyor ve buna göre davranmaya kalkışabiliyor! Bazı çocuklarsa, kendilerini gerçek arkadaşlarından izole edip, tamamen karton karakterlerin hayatını taklit ederek yaşama ve paralel düşünce sürecine girme akışına kapılabiliyor!

    Sinir sisteminin gelişmesi açısından çocuklar yaklaşık olarak 9 yaşına kadar somut düşünce aşamasındadırlar. Ek olarak, büyüsel düşüncenin etkisi altındadırlar. Gerçek dışı kavramlara rahatlıkla inanabilirler. Zihinlerini bunlarla meşgul edebilirler. Çocuklar, 9 yaşından sonra soyut düşünce aşamasına geçerler. Gerçek ve gerçek dışı arasındaki farkı ve mecaz anlamları ancak bu yaştan sonra idrak edebilirler. Normal gelişim gösteren bir çocukta dokuz yaşından sonra gerçeği değerlendirme yetisinin bozuk seyretmesi “çocukluk çağı psikozu” ön teşhisini akla getirmektedir. Beyin normal gelişimini tamamlamadan önce, erken dönemde yaşanan böylesine süreçler, beyinsel gelişimi sınırlamaya ve bozmaya yol açar. Öyle ki, çocuğun normal zihinsel gelişimi yakalamasına engel oluşturabilir. Takıntılar (obsesyon) ve bunları nötralize etmek adına yapılan ritüellerle (kompulsiyon) seyreden hastalığı “obsesif kompulsif bozukluk” (OKB) adı verilir. Normal çocukluk döneminin seyrinde 4-5 yaşlarındaki çocuklar “aynılığın ısrarı” temalı bazı ritüellerin gerçekleştirilmesi hususunda ısrarcı davranabilirler. Bir yere giderken aynı yerden geçme, aynı kıyafeti giyme, bazı şeyleri aynı sırayla yapma bunlar arasında sayılabilir. İlerleyen yaşlarda bu belirtiler genellikle geçer. Geçmeyen vak’alarda, çocukluk dönemi OKB’si 7-8 veya 11-13 yaşlarından itibaren başlayacak şekilde kendini gösterebilir. Bu tarz karton karakterlere yönelik aşırı düşünce uğraşları “çocukluk başlangıçlı OKB’yi” tetikleyebilmektedir. Bu hastalığın ana belirtilerinden birisi olan teyit etme ve anlatma kompulsiyonları” bu çocuklarda aniden ortaya çıkabilmektedir. Anne-babalarını saatlerce soru ve teyit alma yağmuruna tutabilmekte ve saatler süren ikna çabalarına rağmen tatmin olamamaktadırlar. Çocuğun zihinsel gelişimi açısından büyük risk taşıyan böylesi durumların ortaya çıkmasını engellemek adına ebeveyn neler yapabilir?

    -Çocuğunuzun seyredeceği karton filmi öncelikle siz seyredin. Gerçeğin abartılı şekilde ötesinde ve/veya korkutucu-ürkütücü olan, vahşet ve şiddet barındıran, kötüyü kahraman kılma temalarını savunan filmleri çocuklarınıza seyrettirmeyin.

    -Zamanı sınırlayın. Sekiz yaşına kadar bir çocuk günde en fazla 3 karton film seyretmelidir. Bunu da sabah ve akşama yaymak en uygunudur.

    -Söz konusu kahramanlar ve işlenen temalar hakkında çocuklarınızla konuşun. Onlara gerçekçi mesajlar vererek doğruyu görmelerini sağlayın. Çocuğunuzun zihinsel süreçlerinde bu kahramanlara yönelik amacını aşan bir “takılma” sezinliyorsanız, hiç vakit kaybetmeden bir çocuk psikiyatrına başvurun ve profesyonel yardım alın. Unutmayın ki, bu konularda çocuğunuza yapacağınız saatler süren uzun açıklamalar, onları tatmin etmekten ziyade, takıntılarını pekiştirecek, ruhsal hastalıklara zemin hazırlayacaktır.

    En son olarak da şunu eklemek istiyorum:

    Çocukların ruhsal süreçlerine dokunacak böylesine etkili karton filmler çekecek olan yapımcıların, senaryoyla ilgili olarak bir çocuk ruh sağlığı profesyonelinden mutlaka danışmanlık alması gerektiği kanaatindeyim. Unutulmaması gereken bir gerçek, “ruh sağlığı yerinde olan çocuklar, sağlıklı bir toplumun öncüsü ve vazgeçilmezidir”.

  • Association of reactive-proactive aggression and anxiety sensitivity with internalizing and externalizing symptoms in children with attention-deficit/hyperactivity disorder.

    This study evaluates the associations among the symptoms of anxiety, depression, and disruptive behavioral disorders (DBD) in the context of their relationships with reactive-proactive aggression and anxiety sensitivity in children with attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD). The sample consisted of 342 treatment-naive children with ADHD. The severity of ADHD and DBD symptoms were assessed via parent- and teacher-rated inventories. Anxiety sensitivity, reactive-proactive aggression and severity of anxiety and depression symptoms of children were evaluated by self-report inventories. According to structural equation modeling, depression and anxiety scores had a relation with the DBD scores through reactive-proactive aggression. Results also showed a negative relation of the total scores of anxiety sensitivity on DBD scores, while conduct disorder scores had a positive relation with anxiety scores. This study suggests that examining the relations of reactive-proactive aggression and anxiety sensitivity with internalizing and externalizing disorders could be useful for understanding the link among these disorders in ADHD.

  • Serum brain-derived neurotrophic factor, glial-derived neurotrophic factor, nerve growth factor and neurotrophin-3 levels in children with attention-deficit/hyperactivity disorder.

    It has been suggested that neurotrophins are involved in the etiopathogenesis of attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD). This study aimed to investigate whether there are differences in serum brain-derived neurotrophic factor (BDNF), glial-derived neurotrophic factor (GDNF), nerve growth factor (NGF), and neurotrophin-3 (NTF3) levels between children with ADHD and healthy controls. A total of 110 treatment-naive children with the combined presentation of ADHD and 44 healthy controls aged 8-18 years were enrolled in this study. The severity of ADHD symptoms was determined by scores on the Conners’ Parent Rating Scale-Revised Short and Conners’ Teacher Rating Scale-Revised Short. The severity of depression and anxiety symptoms of the children were evaluated by the self-report inventories. Serum levels of neurotrophins were measured using commercial enzyme-linked immunosorbent assay kits. The multivariate analysis of covariance (MANCOVA) revealed a significant main effect of groups in the levels of serum neurotrophins, an effect that was independent of age, sex, and the severity of the depression and anxiety. The analysis of covariance (ANCOVA) indicated that the mean serum GDNF and NTF3 levels of ADHD patients were significantly higher than that of controls. However, serum BDNF and NGF levels did not show any significant differences between groups. No correlations between the levels of serum neurotrophins and the severity of ADHD were observed. These results suggest that elevated serum GDNF and NTF3 levels may be related to ADHD in children.

  • Çocuklarda anneye bağlanma ve bağlanma problemleri

    Biliyoruz ki bazı çocuklar bebeklikten itibaren kimi nesnelerle bağ kuruyor. Onlardan ayrı uyumama, yemek yememe, dışarıya çıkmama gibi tavırlar sergiliyorlar. Misal, bazı çocuklar annesinin tülbenti olmadan, onun kokusunu hissetmeden uyuyamıyordu. Bulamazlarsa saatlerce ağlıyordu. Pek çoğumuzun çevresinde görüyoruz benzer örnekleri.

    Bebekler ilk iletişimini anneleri ile kuruyorlar. Annenin çocuğu emzirmesi, kuçağına alması, altını temizlemesi, uyutması vs faaliyetler sırasında anneyle çocuk arasında etkileşme ve bağlanma oluşuyor. Bu bağlanma temenlde üçe ayrılır.

    Güvenli bağlanma: Bakıcı (anne) çocuğunun yanındayken çocuk rahattır ve etrafını keşfetmeye devam eder. Bakıcı yokken huzursuzdur ve ağlar. Bu bağlanma tarzına sahip bireyler, hem kendilerin hem de başkalarını olumlu görme eğilimindedirler. Yakın ilişkilere değer verirler, bu tür ilişkileri başlatmakta ve sürdürmekte başarılıdırlar

    Kararsız/kaygılı bağlanma: Bakıcının uyarılarına ve mevcudiyetine aşırı ve tutarsız yanıtlar geliştirler.Bu tarzda bağlanma gösterenler bakıcıya karşı kızgınlık duyarlar ve rahat keşif yapamazlar.

    Kaygılı/kaçınmacı bağlanma: Bu çocuklar bakıcıyla temas kurmadan kaçınırlar ve dikkatlerini eşyalara (oyuncaklara yöneltirler. Bakıcı ortamda olmadığında ağlamazlar ve oyuna devam ederler.

    Bağlanma molelindeki bu farklılıklar karakter özellikleri ve ileride kurulacak iletişimde belirleyici rol oynar.

    Daha sonra etrafini keşfetmeye başlayan çocuklar eşyalarla (oyuncak) temas sağlarlar. Bu temas sırasında çocuklar ilk önce eşyanın çıkardığı sese ve kokusuna göre bu eşyaları tanırlar ve bağlanırlar. Daha sonra eşyaların rengi, şekli, yumuşaklığı, boyutu vs göre seçicilik gelişir.

    Dolayısı çocukların bakıcı ve eşyalarla kurduğu bu bağlanma yaşamlarının her bölümünde etkili olmaktadır. Bağlanmanın şekli ve süresi karaktesistik farklılıklar gösterse de hemen her çocukta bağlanma olmaktadır. Bağlanma gelişdikten bir süre sonra yatkın çocuklarda alışkanlığa dönüşebilmektedir.

    Bazen annenin bir eşyası olabildiği gibi, bir battaniye, yastık da olabiliyor. Bu farklılık çocuğun bakıcısı, çevresi, yaşam deneyimleri ve çocuğun yapısal özelliklerinden kaynaklanmaktadır. Örneğin annesiyle kaygılı yapıda bağlanma kuran çocuklarda geceleri annesine temas sağlayarak (saçını tutarak, elini tutarak) uyuma paterni geliştirirler. Bir başka örnek yeni alınmış, sürekli oynanan veya örnek alınan hayali kahramanların oyuncaklarıyla uyumak okul öncesi yaşlarda sık görülmektedir. Seçilen örneklerin farklılıkları rengine kokusuna yumuşaklılıkları ve sürekli maruziyetlerinden kaynaklanmaktadır.

    Aşırı bağlanma gösteren çocuklarda ileri yaşlarda özgüven eksikllikleri, ayrılık anksiyetesi, okul reddi, yaygın anksiyete bozukluğu, özgül fobiler gibi çeşitli sorunlar görülebilmektedir. Özellikle bakıcıyla ( anne) patolojik bağlanma paterni gösteren çocuklarda yukarıda bahsedilen problemler sık görülmektedir. Bu sebeple bakıcıya veya eşyalara (oyuncak) aşırı bağlanma engellenmelidir. Bu doğrultuda 3-4 yaşlarından itibaren çocukların çevresiyle daha çok iletişim kurması, yeni şeyler keşfetmesi ve hayatına yeni renkler katması sağlanmalıdır. Örneğin kulandığı eşyaları değiştirmek veya farklılaştırmak, annenin haricinde diğer insanlarla (özellikle yaşıtlarıyla) vakit geçirmesini sağlamak faydalı olabilmektedir.

    Eğer bu alışkanlıklar ileri yaşlara kadar devam ediyorsa ve çocuğun veya ailenin hayatında olunsuzluğa neden oluyorsa mutlaka bir uzmana danışılmalı ve yardım alınılmalıdır.

    Çocuk ve ergenlikte görülebilecek hastalıklardan yukarıda bahsetmiştik. Buna ilaveten yapılan çalışmalarda okul öncesi dönemde bakıcı ve eşyalara aşırı bağlanma davranışı gösteren çocuklarda ileriki yaşantılarında alkol ve uyuşturucu madde kullanma riski artış bulunmuştur. Ayrıca bu çocukların ileride aile yaşantılarında problemlerle karşılaşma oranı da yüksektir. Bütün bunlar göze alınarak çocuklarda küçük yaşlardan itibaren sağlıklı bağlanma geliştirmesi

  • Özenti ve hayranlık

    Özenti, imrenme gibi özellikler çocuk psikolojisinin bir parçasıdır ve karakterin oluşması, davranışların şekillenmesi ve ahlak gelişimi açısından çok önemlidir. Özenti ve hayranlık bir nevi taklittir ve bu beceriye sahip olabilmek normal psikososyal gelişim açısından değerlidir. Önemli olan çocuğun kimlere ve hangi özelliklerine karşı özenmeleridir. Yani çocuk iyi şeylere de imrenebildikleri gibi tam aksi kötü veya değersiz şeylere de imrenebilirler. Çocuklar taklit becerileri gelişirken ilk olarak yakın çevresindekileri (anne, baba vs) taklit etmeye başlar ve onlara hayranlık duyarlar. ‘Büyüyünce babam gibi güçlü olacağım’, ‘Ben de annem gibi güzel olacağım’ gibi sözleri veya düşünceleri çocukluk döneminde sık şahit oluruz. Daha sonra çocuk etrafını keşfettikçe ve öncelikleri değiştikçe özendikleri insanlar ve özellikler değişir. Hayranlık ve özentinin derecesi önem taşımaktadır. Yanı çocuk hayran olduğu insanı birebir taklit ediyor veya bu hayranlık çocuğun sorumluluklarını yapmasına engel teşkil ediyorsa burada hastalık boyutunda hayranlıktan söz edilebilinir. Bunun bir diğer adı fanatizmdir. Soruda da belirtildiği gibi bazı çocuklarda özenme az görülürken bazıları daha çok etkileniyor. Burada belirleyici bazı faktörler de bulunmaktadır. Çocuğun kişilik yapısı, aile ve çevresinin yönlendirmeleri, çocuğun zeka düzeyi, yargılama becerileri vs gibi. Özellikle bağımlı kişilik özeliği gösteren çocuklarda özenti ve hayranlık hastalık boyuna kadar ulaşabilir. Aynı zamanda anne ve babasıyla özleşemeyen çocuklar başka figürlere aşırı hayranlık duyabilirler. Yargılama ve karar verme becerileri zayıf olan çocuklarda işin kolayına kaçarak çevresindeki ünlü ve beğenilen birini taklit etme yolunu seçebilir. Hayal gücü güçlü olan veya gerçeği değerlendirme kabiliyeti zayıf olan çocuklarda risk altındadırlar. Özenti ve hayranlıkları hastalık boyutunda olan çocuklarda bir çok psikiyatrik hastalık görülme sıklığı da artmaktadır.

    Çocukların teknolojinin etkisinde kalması özenti ve hayranlığın erken gelişmesine değil başkaların özenme ve hayranlık duymaya yol açtığını düşünüyorum. Çünkü bir çocuğun taklit becerisinin gelişmesinin dış uyaranların direk etkisi altındadır. Yanı taklit ettiği şeyi ne kadar sık görür ve duyarsa o kadar çok taklit eder veya imrenir. Eğer çocuklar anne ve babasıyla değil de TV veya bilgisayar diğer nesnelerle zaman geçirirse orada gördüklerini taklit eder ve hayranlık duyarlar. Maalesef bir çok aile çocuklarını medya ve internettin olumsuz etkilerinden koruyamamaktadır. Bu sebeple çocuklar popüler kültürün etkisinde daha fazla kalmaktadırlar. Bu kültürün ülkemizde ve dünyadaki hayali ve gerçek temsilcilerinin hayatları, davranış ve söylemleri çocukların sağlıklı gelişimde olumsuz örnekler oluşturabilmektedir. Aynı zamanda ebeveynlerin de teknolojinin etkisinde kalarak çocuklarıyla yeteri kadar ilgilenmedikleri veya yanlış yaklaşımda bulundukları da bir gerçektir.

    Aileler çocuklarıyla sık ve yakından ilgilenmeliler. Çocuklarına iyi örnekler sunmalı kötü ve yanlış örneklerden uzak tutmalılar. Bu sebeple izledikleri ve takip ettikleri şeylerin içeriğine hakim olmalılar, sürelerini yaşına uygun sınırlamalılar ve olumsuz durumları engellemeliler. Hayran duydukları insanların olumlu yönleri öne çıkarıp olumsuz olabilecek yönlerini çocuklarına anlatmalılar. Çocuğun aşırı isteklerini karşılamamalılar çünkü bu çocuklarda doyumsuzluk oluşturabilir. Çocukların gerçek ihtiyaçlarını göstermek ve hayatta onlara hedef belirlemek ebeveynlerin en önemli görevleridir. Eğer çocuklarda hastalık boyutunda hayranlık ve özenti varsa ve aileler bununla baş edemiyorsa bir uzmana danışmaları gerekmektedir.